مستند قاعده : بر اعتبار قاعدهء حيازت به بعضي آيات 7 وروايات متعدد ، از جمله حديث نبوي « هركس زمين مواتى را أحيا كند ، آن زمين از آنِ أو خواهد بود » 8 ونيز اجماع ودليل عقل استناد واستدلال شده است . 9 برخى با استناد به بناى عقلا گفته‌اند : اين قاعده همانند ديگر قواعد فقهى از بناى عقلا گرفته شده وشارع مقدس آن را با قيود ويا بدون قيدى امضا كرده است ؛ از اين رو ، بناى عقلا را به عنوان نخستين دليل بر اعتبار اين قاعده ذكر كرده‌اند . 10 قاعدهء حيلوله قاعدهء حيلوله : از قواعد فقهى . عنوان ياد شده در كلمات معاصران به كار رفته است . 1 منشأ آن روايتي است به نقل از امام صادق عليه السّلام كه مىفرمايد « چنانچه پس از سپرى شدن وقت نماز ، شك كردى آن را به جا آورده‌اى يا نه ، پس ( بدان كه ) حايلى داخل شده است وخواندن نماز در اين صورت بر تو واجب نيست ، مگر آنكه يقين كنى آن را نخوانده‌اى » . 2 از آن در برخى كتب قواعد فقهى ونيز بابهاى صلات وصوم سخن گفته‌اند . مفاد قاعده : مفاد قاعده ، عدم اعتنا به شك ، پس از گذشت وقت نماز است . بنابر اين ، اگر كسى بعد از غروب آفتاب شك كند نماز ظهر وعصرش را خوانده يا نه ، به شكش اعتنا نكند . 3 مجراى قاعده ، شك در أصل خواندن نماز است ، نه اجزا وشرايط آن كه مجراى قواعدى ديگر ، همچون قاعدهء فراغ ( - - ) قاعدهء فراغ ) وتجاوز ( - - ) قاعدهء تجاوز ) مىباشد . 4 به تصريح برخى ، قاعدهء حيلوله در نافله نيز جريان دارد . 5

--> ( 1 ) . مائة قاعدة فقهية / 280 ؛ الفقه ، القواعد الفقهية / 163 ( 2 ) . القواعد الفقهية ( مكارم ) 2 / 129 - 130 ( 3 ) . الفقه ، القواعد الفقهية / 163 - 164 ؛ مائة قاعدة فقهية / 280 ؛ القواعد الفقهية ( مكارم ) 2 / 121 ( 4 ) . القواعد الفقهية ( مكارم ) 2 / 135 ( 5 ) . الفقه ، القواعد الفقهية / 165 ؛ مدارك العروة 27 / 301 ؛ القواعد الفقهية ( مكارم ) 2 / 128 - 129 ( 6 ) . منهاج الصالحين ( خويى ) 2 / 156 ؛ كتاب المكاسب 4 / 17 ؛ منية الطالب 2 / 269 ( 7 ) . بقره / 29 ( 8 ) . وسائل الشيعة 25 / 412 ( 9 ) . الفقه ، القواعد الفقهية / 163 - 164 ( 10 ) . القواعد الفقهية ( مكارم ) 2 / 122 .